Jacqueline Zuidweg studeerde rechten aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Eenmaal afgestudeerd in 1988 koos zij niet voor een carrière in de advocatuur of bij de rechterlijke macht, maar vond zij haar missie in de schuldhulpverlening. Zo werd zij in 1994 de oprichter van Zuidweg & Partners, de eerste onafhankelijke schuldhulpverlener in Nederland. Daarmee legde zij de basis voor de particuliere en zakelijke schuldhulpverlening. In 2012 werd Jacqueline verkozen tot Zakenvrouw van het Jaar. Op de Credit Expo gaf zij haar visie op de zakelijke schuldenproblematiek in met name het midden- en kleinbedrijf. Een mooie aanleiding voor een interview.

Begin jaren negentig was er in de samenleving nog weinig aandacht voor de problemen die onbetaalde schulden met zich meebrengen. Wat heeft jou ertoe gebracht om het (destijds nieuwe) fenomeen schuldhulpverlening voor ondernemers aan te pakken en vanuit jouw visie en strategie op de agenda van politiek en bestuur te krijgen?
‘Voor particulieren bestonden er destijds inderdaad alleen nog maar gemeentelijke instellingen en kredietbanken, maar deze waren niet toegankelijk voor kleine ondernemers. Ik zag dat als een probleem, wilde oplossingen voor debiteuren en crediteuren bedenken. Vooral toen ik bij een van mijn eerste praktijkgevallen moest concluderen dat een onderneemster van 23 jaar oud toch al een schuld bleek te hebben opgebouwd van zo’n 350 duizend gulden. Zij was grotendeels buiten haar schuld in deze positie terechtgekomen, zodat je niet alleen maar kon spreken in termen van ondernemersrisico. Het gaf mij grote voldoening toen ik haar in betrekkelijk korte tijd een structurele oplossing kon aanbieden, waarna zij – ook later – geen problemen meer kreeg.’

De laatste tijd is er in pers en media meer aandacht voor schuldenproblematiek in Nederland. Televisieprogramma’s zoals ‘Schuldig’ (dat eind 2016 werd uitgezonden) en ‘Vergeef me mijn Schulden’ werden veel bekeken en hoog gewaardeerd. Welke rol heb jij gespeeld in het bewustwordingsproces dat hieraan voorafging?
‘Mijn eerste overheidsklant was meteen een goede: de gemeente Amsterdam! Daar drong al snel de overtuiging door dat onze benaderingswijze succesvol was. Die houdt in: situatieschets >>> oorzaak >>> probleemanalyse >>> oplossing. Nadat wij van start waren gegaan met ons aanbod gericht op ondernemers en ex-ondernemers met schuldenproblematiek, en daar ook goede resultaten mee behaalden, volgde in 2014 een initiatief gericht op vroegsignalering van problemen in het midden- en kleinbedrijf. Dus om te voorkomen dat ondernemers problematische schulden krijgen. Dit betreft een stichting zonder winstoogmerk die geheel los staat van Zuidweg & Partners. Met dit platform ‘MKB Doorgaan.nl’ opereren wij vooral als doorgeefluik. Samen met vroegsignalerende partners zoals banken, Kamer van Koophandel en accountants leggen we eerder contact met de ondernemer die problemen ervaart. Vervolgens wordt een quickscan gemaakt en een analyse gepresenteerd van oorzaak en gevolg van de problematiek waarin het bedrijf verkeert, waarna wij zorgen voor een ‘warme overdracht’ naar de partij die de ondernemer verder helpt. Denk aan financiers, coaches, juristen, overdracht- en overnamepartijen. Bij ons gaat het in 40% van de gevallen om een mkb-bedrijf, met gemiddeld 11 medewerkers; 60% van de dossiers betreft zzp’ers.

Een groot probleem in de schuldhulpverlening was destijds dat na de uitbraak van de economische crisis in 2009 ook een ingrijpende hervorming door de landelijke politiek werd doorgevoerd. Gemeenten moesten een groot aantal taken van ministeries overnemen, onder gelijktijdige verlaging van de bijdragen uit het Gemeentefonds met 30%. Gevolg was dat alle gemeentelijke budgetten aanzienlijk werden gekort, en voor een deel zelfs ingetrokken. Dat betekende voor ons dat wij veel dossiers moesten sluiten zonder een oplossing. Juist dat was voor mij de aanleiding voor het initiatief ‘MKB Doorgaan’. Daarmee lopen wij voorop in Europa, en ik verwacht ook een uitbreiding van activiteiten in Europees verband.’

In de televisieserie ‘Schuldig’ valt onder meer op hoe, vaak weinig kapitaalkrachtige, buurtbewoners compleet de weg kwijtraken in de spelonken van de hulpverleningsindustrie en de gemeentelijke bureaucratie. Klopt dat beeld en wat zou jouw advies zijn om op termijn hieruit te komen?
‘Dat beeld klopt volledig. Daarom werken we met ons nieuwe platform ‘Schulden.nl’ vooral aan preventie. Het is namelijk onze ervaring dat mensen die financiële problemen krijgen heel vaak te laat in actie komen. Bedenk dat veel schulden ontstaan uit ‘life-events’. Daarom is een proactieve insteek nodig om tot een werkzaam resultaat te kunnen komen. Ook is samenwerking tussen alle betrokkenen in het werkveld noodzakelijk. Willen wij een werkelijk professionele schuldhulpverlening mogelijk maken, dan moet de ketting tussen deurwaarders, incassobureaus, maatschappelijk werk, de sociale diensten en andere betrokken partijen worden versterkt. Op die manier kan het concept van het zogenoemde ‘maatschappelijk verantwoord incasseren’ ertoe leiden dat mensen – vanuit een vaak moeilijke positie – toch ‘up and running’ kunnen blijven.’

In ‘De Groene Amsterdammer’ van 26 oktober wees Casper Thomas op het uiteenlopende beeld dat de overheid heeft bij ‘de zelfredzame burger’. Een beeld dat misschien in een ideale wereld standhoudt, maar niet in de dagelijkse realiteit waar miljoenen Nederlanders in vertoeven. Is hier sprake van een onrealistische visie bij politiek en bestuur?
‘Hier komen we bij een structureel probleem: namelijk ernstige tekortkomingen in kennis en strategie bij overheid en politiek. Of het nu gaat over de Ministeries van Veiligheid & Justitie, Sociale Zaken of Economische Zaken, niemand heeft een concreet beeld bij de ‘participatiemaatschappij’ of de ‘autonome burger’. We horen er ook niet zoveel meer over tegenwoordig, dus dat is wel een signaal.’

In diverse perspublicaties en studies wordt geconstateerd dat de rol van de overheid erg negatief is geweest voor de ontwikkeling van (vooral particuliere) schulden in Nederland. Er wordt onder meer gewezen op de sterke verhoging van griffierechten. Klopt het beeld dat onze overheid schulden nodeloos opjaagt en ook nog eens de rechtsstaat ontoegankelijk maakt voor de meeste burgers?
‘Veel ministeries zijn betrokken bij zowel het ontstaan van armoede als het bestrijden van de gevolgen daarvan. Er is geen helikopterview. Coördinatie en samenwerking ontbreken eveneens, terwijl ook het kennisniveau bij de betrokken ambtenaren en beleidsmakers vaak sterk te wensen overlaat. De burger wordt van het kastje naar de muur gestuurd. Zo worden ondernemers met schulden door veel gemeenten geadviseerd om zich uit te schrijven bij de Kamer van Koophandel en als particulier terug te komen. Belachelijk, als je bedenkt dat veel van die ondernemers ondanks de schulden toch een levensvatbaar bedrijf hebben en dus prima kunnen voorzien in hun eigen levensonderhoud in combinatie met schuldhulpverlening.

En wat te denken van de (goedbedoelde) Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen, die eind jaren negentig van de vorige eeuw werd ingevoerd. De rechtbanken raakten door deze WSNP geleidelijk aan volledig overbelast. Op het, ook goedbedoelde, beschermingsbewind vindt nauwelijks controle plaats, terwijl hier inmiddels zo’n 350.000 mensen onder vallen. Bedenk hierbij dat de gemiddelde schuld van een zzp’er bij ons in de praktijk is opgelopen tot ongeveer € 145.000. Dan helpt het niet echt als griffierechten ook nog eens met vele procenten verhoogd worden.’

In de westerse wereld wordt al langer gewaarschuwd voor de gevolgen van verarming die zich (vooral sinds de bankencrisis van 2008) in veel landen heeft verspreid. Welke verandering zie je vanuit jullie positie in de ontwikkelingen in Nederland?
‘De instroom in de WSNP daalt, terwijl het aantal gezinnen met problematische schulden juist toeneemt. Het beleid in de politiek is om mensen zelfredzamer te maken, terwijl wij constateren dat de rem op toegang tot de WSNP wordt bemoeilijkt. Hier zie je de gevolgen van liberalisering en globalisering voor mensen die zelf helemaal niet zelfredzaam zijn. Economische groei aan de ene kant gaat gepaard met verpaupering aan de andere kant.’

Zie je ook positieve gevolgen?
‘Jazeker! Veel specialisten die in en rond de schuldenproblematiek werken, zien dat de oude concepten niet meer werken, en dat een mono-benadering door bijvoorbeeld één deurwaarder of één incassobedrijf hoegenaamd niets oplevert. Hierdoor ontstaan samenwerkingsverbanden. De vroeger gescheiden werelden van credit management, incasso en schuldhulpverlening komen elkaar tegen, zoeken elkaar op en komen samen tot nieuwe oplossingen, die veel productiever zijn. In de rechtspraak gaat dat onder meer leiden tot de introductie van een zogeheten ‘schuldenrechter’. Het is een bijdrage aan de, broodnodige, coördinatie in de keten van schulden, incasso, schuldhulpverlening en rechtspraak. Dit levert een grote bijdrage aan een mindere belasting van onze rechtbanken.’

In de presentatie die je samen met mr. Pieter de Haes gaf tijdens de Credit Expo in Nieuwegein, lag de focus op de zakelijke schuldenproblematiek in met name het midden- en kleinbedrijf. Het is duidelijk dat onze 1 miljoen zzp’ers in deze categorie te vinden zijn. Kan het zo zijn dat met name veel zzp’ers in deze problemen zijn terechtgekomen vanuit een dwangpositie bij het UWV? Ofwel: ‘u bent op uw leeftijd kansloos op de arbeidsmarkt, begint u maar voor uzelf’?
‘Het klopt dat veel uitkeringsgerechtigden worden gestimuleerd om zelfstandige te worden. Helaas ook mensen die niet beschikken over de juiste ondernemersvaardigheden. Vervolgens zien wij deze zelfstandigen na een aantal jaren weer terug in onze bestanden met hoge schuldenproblematiek. Daarin ontdekken we de trends in de aangeboden programma’s: opvallend veel rijschoolhouders, kappers en schoonheidsspecialisten… Gelukkig zien we nu dat diverse gemeenten mooie programma’s aanbieden die wel effectief zijn, zoals ‘Eigen Werk’ van de gemeente Amsterdam.’

 

Jan Moes is bestuurslid van de VVCM.

Shares