Minder gevulde orderportefeuilles en een dalend bedrag per debiteur zetten de omzet van deurwaarders onder druk. Tegelijkertijd is de kostprijs per debiteur gestegen, omdat het lastiger is bedragen te innen. Per saldo blijft er steeds minder over. Dat blijkt uit het kwartaalbericht juridische dienstverleners (maart 2015) van ING Economisch Bureau. In 2013 bedroeg de winstgevendheid van de branche gemiddeld slechts 3%. Cijfers over 2014 zijn er niet, maar van verbetering lijkt geen sprake omdat de omzetten verder onder druk zijn gekomen en aanpassing van de kosten langzaam verloopt.

Onderlinge en andere concurrenten
Een gerechtsdeurwaarderskantoor kent doorgaans twee inkomstenstromen:
• Ambtelijke diensten zoals het dagvaarden van personen, het uitvoeren van rechterlijke uitspraken en het nemen van conservatoire maatregelen;
• niet-ambtelijke diensten zoals incassopraktijk, debiteurenbeheer, juridisch advies en procesvertegenwoordiging.

Bij ambtelijke activiteiten wordt alleen onderling geconcurreerd, bij de overige activiteiten met andere juridische dienstverleners en incassobureaus.
Er zijn naar schatting 440 incassobureaus actief, waarvan 285 zonder nevenactiviteiten. De 31 bij de Nederlandse Vereniging van gecertificeerde Incasso-ondernemingen (NVI) aangesloten bedrijven zijn doorgaans groot en goed voor zeker de helft van de incassomarkt. Intrum Justitia en Graydon zijn de grootste spelers. GGN, Flanderijn en Groenwegen en Partners vormen de top drie deurwaarderskantoren.

Omzet deurwaarders dalende
De omzet van de 165 gerechtsdeurwaarderskantoren in Nederland bedroeg in 2013 ongeveer €418 miljoen De omzet liet daarmee voor het eerst sinds 2006 een daling zien: -6% (figuur 1). Hiervoor zijn meerdere oorzaken, zoals druk op afgesproken tarieven, een afnemend aantal gerechtelijke procedures (vanwege hogere griffierechten is de inning van kleine bedragen niet altijd lonend) en het simpelweg niet kunnen betalen door debiteuren. Veel van deze factoren spelen na 2013 nog steeds. Op termijn komt daar mogelijk de inkomsten drukkende aanbesteding door het CJIB bij. Het wetsvoorstel voor vereenvoudiging en digitalisering van het procesrecht maakt het bovendien op termijn mogelijk om van de inschakeling van de deurwaarder af te zien. Digitale rechtsingang leidt tot een geschatte € 9 miljoen omzetverlies, zo’n 2% van de brancheomzet.

Risicoverschuiving pakt slecht uit
In de incassopraktijk zijn innings- en kostenrisico’s meer en meer bij de kantoren komen te liggen, bijvoorbeeld via koop van vorderingen, ‘no cure no pay’ afspraken of rendementsgaranties. De laatste jaren materialiseren deze risico’s. Het is steeds moeilijker om bedragen te incasseren: het duurt langer en er moeten hogere kosten voor gemaakt worden. Het aantal oninbare vorderingen is gestegen, waardoor meer wordt afgeschreven. Bovendien stijgen de kosten doordat geïnvesteerd wordt in digitalisering en de optimale benutting van gegevens (big data). De personeelskosten dalen echter maar langzaam, met 1%-punt in 2013. Door stijgende kosten, ook door voorfinanciering, waren de winsten al aan het afnemen.

Voorfinanciering neemt af…
Onder andere stijgende griffierechten deden de voorfinanciering door deurwaarders voor klanten vanaf 2009 flink toenemen. Ook werd steeds langer voorgefinancierd. Aangezien dit niet houdbaar was, is regelgeving aangepast. Zo wordt voorfinanciering rechtstreeks ingeperkt: tegenover out-of-pocketkosten moet altijd dekking staan vanuit de opdrachtgever in de vorm van derdengelden of voorschotten. Out-of-pocketkosten zijn de kosten die een deurwaarder maakt bij de behandeling van een dossier. Voorfinanciering van eigen verdiensten is toegestaan, mits het kantoor voldoende liquide en solvabel is. Ook de regels over de berekening van bewaarplicht zijn gewijzigd. In 2013 was hierdoor al een daling in voorfinanciering van ongeveer € 80 miljoen tot € 280 miljoen te zien. Naar verwachting heeft de afname zich voortgezet.

….maar winstgevendheid verder onder druk
Met een dalende omzet in 2013 en gelijkblijvende kosten is de winstgevendheid verder gedaald. Wijzigingen in regelgeving (BLOS) beïnvloeden de waardering van onderhanden werk, de bewaarplicht en de bewaringspositie. Er is sprake van een lager resultaat en een grotere financieringsbehoefte. Gevoegd bij minder gevulde orderportefeuilles, wettelijke beperking van in rekening te brengen kosten, een afname van het gemiddelde bedrag per debiteur en een toename van de kostprijs, is de winstgevendheid minimaal. In 2013 bedroeg de gemiddelde winst / omzetverhouding slechts 3%. De winst van de totale branche als percentage van de brancheomzet ligt met 7% weliswaar iets hoger, maar dat duidt er op dat kleine kantoren het extra zwaar hebben. De winsten lijken in 2014 verder onder druk gekomen. Hoe de nieuwe aanbesteding door CJIB uitpakt, is onduidelijk nu de gunningsbeslissing is ingetrokken. Het aantal kantoren dat in opdracht van CJIB werkt werd aanvankelijk sterk teruggebracht, waardoor kantoren die sterk afhankelijk zijn van de overheidsopdrachten verder in de problemen zouden komen.

Hoogste tijd voor koerswijziging
Gegeven de ontwikkelingen is het zaak de bakens te verzetten. Deurwaarders kunnen mee in de verschuiving van het belang van inning van niet-betaalde bedragen achteraf, naar het voorkomen van uitstaande schulden vooraf, als zij hun kennis van betaalgedrag effectiever inzetten. Digitalisering van de rechtspraak noopt kantoren daarnaast tot ontwikkeling van meer activiteiten, om zich aan omzetkrimp te onttrekken. Er wordt al veel gewerkt aan uitbreiding van de dienstverlening van bestaande klantengroepen. Zo bieden kantoren aan bijvoorbeeld woningcorporaties ontzorgende diensten in schuldhulpverlening van huurders, aanpak van overlast en woonfraude. Dienstverlening op het vlak van debiteurenbeheer en factoring is al veel langer gebruikelijk. Er zijn waarschijnlijk ook echt nieuwe activiteiten nodig. Te denken valt aan juridische advisering in het schulden en verbintenissendomein of een grotere rol in de afwikkeling van faillissementen.

Bron: De Credit Manager, nummer 1, jaargang 2015.
Auteur: Sasja Winters is Senior Sectormanager Zakelijke Dienstverlening bij ING.

 

Shares