Het monetair beleid van de Europese Centrale Bank (ECB) is fundamenteel verkeerd en werkt juist averechts. Het lage rentebeleid en de momenteel zelfs negatieve rente van de ECB vagen niet alleen spaarders en pensioenfondsen weg, maar brengen zelfs de wereldeconomie in gevaar.

Sinds het faillissement van Lehman Brothers, september 2008, proberen centrale banken wereldwijd de economie te redden. Keer op keer lijkt het erop dat ze niet begrijpen hoe de economie werkt. Toen Lehman Brothers failliet ging, hebben centrale banken wereldwijd een acuut liquiditeitsprobleem opgelost door alle luiken open te zetten en de financiële markt te voorzien van de broodnodige zuurstof in de vorm van extra liquiditeit. Maar je kan jezelf de vraag stellen waarom zeven tot acht jaar na dato centrale banken nog steeds zoveel liquiditeit in de financiële markt pompen en zelfs de rente negatief hebben gezet. Dit is in de geschiedenis niet eerder voorgekomen. Om de simpele reden dat het fundamenteel verkeerd is en zelfs levensgevaarlijk.

Negatieve rente
De Europese Centrale Bank en de Bank of Japan verplichten banken een boete te betalen voor het aanhouden van deposito’s bij de centrale bank in de vorm van negatieve rente. De gedachtegang van de centrale banken, ECB en BoJ, is dat banken minder geld zullen aanhouden bij de centrale bank en dit zullen doorlenen aan de bedrijven en gezinnen in de reële economie om zodoende de inflatie aan te wakkeren. Waarom willen centrale banken koste wat het kost inflatie¬? Hiervoor zijn twee redenen. Ten eerste het voorkomen van deflatie en ten tweede het financieel gezond maken van financiële instellingen zoals banken, pensioenfondsen en verzekeraars.
De ECB probeert deflatie te voorkomen, want in een deflatoire situatie stijgen de staatsschulden juist en verslechtert de economie verder. Overheden hebben over de afgelopen decennia torenhoge schulden opgebouwd die ze simpelweg niet meer kunnen terugbetalen. Wat nauwelijks bekend is, is dat Europese staten in de geschiedenis nooit hun schulden terugbetaald hebben. Roemenië (in 1980) is het enige Europese land geweest dat ooit zijn staatsschuld heeft voldaan.
Staten hebben twee instrumenten waarmee ze de staatsschulden kunnen verminderen. Ten eerste inflatie en ten tweede devaluatie van de valuta. Door inflatie eroderen de schulden langzaam weg en door devaluatie verdwijnen ze deels als sneeuw voor de zon. Dit is uiteraard voor overheden van groot belang, want als beleggers ontdekken dat overheden uiteindelijk niet aan hun betalingsverplichtingen kunnen voldoen, wordt het lastig om het overheidstekort nog te financieren. Beleggers zullen hogere rentes eisen, waardoor de grote schuldenberg onhoudbaar wordt. Een hogere rente zal derhalve tot gevolg hebben dat de economie zal verslechteren.
Een tweede reden waarom overheden een lage dan wel negatieve rente hanteren, is om ervoor te zorgen dat de grote hoeveelheid geld die ze creëren niet op bankrekeningen blijft staan maar besteed wordt. In eerste instantie op de financiële markten zodat de beurskoersen oplopen. Veel financiële activa, zoals aandelen en obligaties, staan bij financiële instellingen in de boeken en zijn als gevolg van de financiële crisis flink in waarde gedaald. Door deze daling zijn de balansen van banken, pensioenfondsen en verzekeraars verslechterd.

Deflatoire kracht
Een substantieel deel van het gecreëerd geld van de ECB heeft een weg gevonden naar de beurzen. Aandelen, obligaties en dergelijke zijn hierdoor snel in waarde gestegen, terwijl de onderliggende bedrijfswinsten nauwelijks zijn toegenomen om deze spectaculaire stijging te kunnen verklaren. Het gevolg hiervan is dat de balansen van financiële instellingen sterk zijn verbeterd.
Maar wat gebeurt er als bij de volgende crisis de financiële beurzen leeglopen? Dan zullen de balansen van financiële instellingen alsnog verslechteren en raken spaarders en pensioenfondsen een substantieel deel van hun belegd vermogen kwijt waardoor deflatie juist toeneemt. Dit is precies wat de ECB probeert te voorkomen. Met andere woorden, het lage rente- en zelfs negatieve rentebeleid is geen inflatoire kracht maar juist een deflatoire kracht. Wat de ECB niet begrijpt, is dat het rentebeleid de bestedingen van spaarders en pensioengerechtigden aantast. Deze groep is juist van belang voor de economie omdat het een stabiele bestedingsgroep is. Zij hoeven namelijk niet meer te sparen voor later, zoals de jongeren nog wel moeten doen.

Omloopsnelheid omlaag
Waarom komt er geen inflatie ondanks de grote hoeveelheid geld die de ECB in het financiële systeem pompt? Inflatie ontstaat niet alleen door de geldhoeveelheid te verruimen, maar ook door de omloopsnelheid van geld. Anders gezegd, geldhoeveelheid x omloopsnelheid creëert inflatie en juist de omloopsnelheid van geld daalt sterk. Dit betekent dat er meer wordt gespaard en dit is het gevolg van het verlies in vertrouwen. Als het vertrouwen daalt, daalt ook de besteding. Immers, consumenten en bedrijven zullen meer sparen om eventuele tegenvallers te kunnen opvangen. Tevens willen en kunnen banken niet meer zoveel uitlenen omdat ze hun eigen balans moeten opschonen, wat ook is opgelegd door overheden in de vorm van Basel III. Banken zijn verplicht om hogere reserves aan te houden en dit gaat ten koste van de kredietverlening. Een andere belangrijke reden waarom het sparen stijgt, is de vergrijzing. Naarmate een bevolking ouder wordt, neemt het sparen en aflossen van schulden toe ter voorbereiding op hun pensioen.

Dollarkoers omhoog
Het directe gevaar van het negatieve rentebeleid van de ECB ontstaat doordat vrijwel alle banken een dochtermaatschappij in Verenigde Staten hebben en hun euro’s verkopen voor dollars om ze vervolgens te parkeren bij de Centrale Bank van Amerika, de Fed. Bij de Fed ontvangen zij een rentevergoeding van circa 0,25%, terwijl ze bij de ECB een boete krijgen van 0,35%. Het gevolg hiervan is dat de US Dollar in waarde stijgt. Veel goederen, waaronder grondstoffen en olie, worden verrekend in dollars en door de stijging van de dollar stijgt de prijs van deze goederen en daalt de vraag en daarmee de prijs. Grote delen van de wereld zijn afhankelijk van de inkomsten uit grondstoffen en komen hierdoor in problemen. Denk aan Zuid-Amerika, Afrika, Canada, Australië, Nieuw Zeeland, Midden-Oosten maar ook de Verenigde Staten. Brazilië, Suriname, Venezuela verkeren al in een diepe recessie waarbij steeds meer burgers onvoldoende geld hebben voor primaire levensbehoeften zoals eten.

Tot besluit
Concluderend: het beleid van de ECB is kortzichtig, eenzijdig (vanuit het perspectief van de banken) en verergert de economische situatie juist. Het wordt tijd dat de ECB het belang van alle betrokken partijen in ogenschouw neemt en niet alleen dat van financiële instellingen.

Auteur: Drs. Eno Akkal is CEO van ESA Research & Consultancy.
Bron: De Credit Manager, jaargang 2016, nummer 2.

Shares